دلبستگی ناایمن و تاثیر آن بر تعارضات زناشویی

دلبستگی ناایمن و تأثیر آن بر تعارضات زناشویی؛ چرا بعضی زوج‌ها مدام در چرخه اختلاف گرفتار می‌شوند؟

آیا تا به حال فکر کرده‌اید چرا بعضی زوج‌ها با کوچک‌ترین اختلاف وارد بحثی طولانی می‌شوند، درحالی‌که بعضی دیگر می‌توانند مشکلاتشان را با آرامش بیشتری حل کنند؟

یکی از عوامل روان‌شناختی مؤثر بر کیفیت روابط عاطفی، سبک دلبستگی افراد است. دلبستگی ناایمن می‌تواند بر نحوه درک رفتار همسر، ابراز نیازهای عاطفی، مدیریت هیجان‌ها و شیوه برخورد با اختلافات زناشویی تأثیر بگذارد.

پژوهش‌های حوزه روان‌شناسی روابط نشان می‌دهند که اضطراب و اجتناب دلبستگی با الگوهای متفاوتی از واکنش به تعارض ارتباط دارند و این واکنش‌ها ممکن است به کاهش کیفیت رابطه منجر شوند. البته سبک دلبستگی تنها یکی از عوامل مؤثر بر روابط زوجین است و به‌تنهایی سرنوشت یک رابطه را تعیین نمی‌کند.

دلبستگی ناایمن چیست؟

نظریه دلبستگی که با پژوهش‌های جان بالبی و مری اینسورث شناخته می‌شود، به اهمیت پیوندهای عاطفی در احساس امنیت و شکل‌گیری روابط انسانی می‌پردازد.

در روابط بزرگسالی، تجربه‌های ارتباطی و انتظارات افراد از صمیمیت، حمایت و اعتماد می‌توانند بر نحوه تعامل آن‌ها با شریک عاطفی تأثیر بگذارند.

دلبستگی ناایمن در روابط بزرگسالی معمولاً با دو بُعد مهم بررسی می‌شود:

۱. دلبستگی اضطرابی

افرادی که در این بُعد نمره بالاتری دارند، ممکن است بیشتر نگران طردشدن، ازدست‌دادن عشق همسر یا کافی‌نبودن خود در رابطه باشند. آن‌ها گاهی به اطمینان‌خواهی مکرر نیاز پیدا می‌کنند و ممکن است به نشانه‌های مبهم، مانند دیر پاسخ‌دادن همسر، حساسیت بیشتری نشان دهند.

۲. دلبستگی اجتنابی

افرادی که در این بُعد نمره بالاتری دارند، ممکن است در اعتمادکردن، بیان نیازهای عاطفی یا تکیه‌کردن بر همسر احساس ناراحتی کنند. برخی از آن‌ها هنگام بروز اختلاف ترجیح می‌دهند از گفت‌وگو فاصله بگیرند یا احساسات خود را کمتر نشان دهند.

نکته مهم این است که این ویژگی‌ها طیفی هستند و نمی‌توان صرفاً بر اساس یک رفتار، سبک دلبستگی فرد را تشخیص داد.

دلبستگی ناایمن چگونه تعارضات زناشویی را تشدید می‌کند؟

۱. ترس از طردشدن و حساسیت به رفتار همسر

یکی از چالش‌های دلبستگی اضطرابی، تفسیر رفتارهای مبهم به‌عنوان نشانه‌ای از بی‌علاقگی یا طردشدن است.

برای مثال، ممکن است همسری که با دلبستگی اضطرابی دست‌وپنجه نرم می‌کند، دیر رسیدن شریک زندگی‌اش را به معنای بی‌توجهی به خود بداند؛ حتی اگر دلیل واقعی این تأخیر، ترافیک یا فشار کاری باشد.

در چنین شرایطی، نگرانی از طردشدن می‌تواند به پرسش‌های مکرر، اعتراض، سرزنش یا تلاش برای دریافت اطمینان منجر شود.

اگر این واکنش‌ها به‌درستی درک نشوند، اختلافی کوچک ممکن است به تعارضی بزرگ تبدیل شود.

۲. فاصله‌گرفتن عاطفی و سکوت در زمان اختلاف

در مقابل، برخی افراد هنگام مواجهه با تعارض ترجیح می‌دهند از گفت‌وگو فاصله بگیرند و احساسات خود را پنهان کنند.

برای نمونه، وقتی یکی از زوجین درباره مشکلی صحبت می‌کند، همسرش ممکن است سکوت کند، موضوع را تغییر دهد یا اتاق را ترک کند.

این رفتار همیشه به معنای بی‌علاقگی نیست؛ گاهی فرد برای مدیریت ناراحتی خود به فاصله نیاز دارد یا در بیان احساساتش مشکل دارد.

بااین‌حال، اگر این فاصله‌گرفتن بدون توضیح و بدون بازگشت به گفت‌وگو ادامه پیدا کند، ممکن است در همسر دیگر احساس تنهایی، طردشدن یا نادیده‌گرفته‌شدن ایجاد کند.

۳. شکل‌گیری چرخه تعقیب و کناره‌گیری

یکی از الگوهای مهم در تعارضات زوجین، چرخه تعقیب و کناره‌گیری است.

در این چرخه، یک نفر برای حل مشکل، دریافت پاسخ یا اطمینان از رابطه بیشتر اصرار می‌کند؛ درحالی‌که نفر دیگر برای کاهش فشار روانی عقب‌نشینی می‌کند.

هرچه یک نفر بیشتر اصرار کند، دیگری ممکن است بیشتر فاصله بگیرد. هرچه فاصله بیشتر شود، فرد اول احساس ناامنی بیشتری می‌کند و تلاشش را افزایش می‌دهد.

در نتیجه، هر دو نفر ممکن است احساس کنند که نیازهایشان نادیده گرفته شده است.

مشکل اصلی در چنین موقعیت‌هایی همیشه تفاوت شخصیت دو نفر نیست؛ گاهی چرخه تعاملی‌ای است که میان آن‌ها شکل گرفته و به‌تدریج تقویت شده است.

آیا دلبستگی ناایمن به معنای شکست رابطه است؟

خیر.

داشتن ویژگی‌های دلبستگی ناایمن به این معنا نیست که فرد نمی‌تواند رابطه‌ای سالم و رضایت‌بخش داشته باشد.

آگاهی از الگوهای هیجانی، یادگیری مهارت‌های ارتباطی، تجربه پاسخ‌گویی عاطفی در رابطه و دریافت کمک تخصصی در صورت نیاز، می‌توانند به بهبود تعاملات زوجین کمک کنند.

هدف، سرزنش یکی از طرفین یا نسبت‌دادن تمام مشکلات به دوران کودکی نیست؛ بلکه شناخت الگوهایی است که در شرایط تنش فعال می‌شوند و یادگیری شیوه‌های مؤثرتر برای مواجهه با آن‌هاست.

نقش زوج‌درمانی در کاهش تعارضات ناشی از دلبستگی ناایمن

زوج‌درمانی می‌تواند به زوج‌ها کمک کند

تا به‌جای تمرکز صرف بر اینکه چه کسی مقصر است، الگوی تعامل خود را بهتر بشناسند.

یکی از رویکردهای مرتبط با این موضوع، زوج‌درمانی هیجان‌مدار (EFT) است.

این رویکرد بر شناسایی هیجان‌های زیرین تعارض، درک نیازهای دلبستگی و تقویت پیوند عاطفی میان زوجین تمرکز دارد.

برای مثال، در پس خشم یک همسر ممکن است ترس از ازدست‌دادن رابطه وجود داشته باشد و در پس سکوت همسر دیگر، احساس ناتوانی در مدیریت تعارض یا نگرانی از تشدید اختلاف پنهان باشد.

درمانگر به زوجین کمک می‌کند این تجربه‌ها را بهتر بشناسند و آن‌ها را به شیوه‌ای روشن‌تر و سازنده‌تر بیان کنند.

البته انتخاب رویکرد درمانی باید بر اساس شرایط زوجین، ارزیابی تخصصی و شواهد مربوط به مشکل آن‌ها انجام شود.

پنج راهکار برای مدیریت بهتر تعارضات زناشویی

۱. احساس خود را به‌جای سرزنش بیان کنید.

به‌جای گفتن «تو هیچ‌وقت به من توجه نمی‌کنی»، می‌توانید بگویید: «وقتی درباره موضوع مهمی صحبت می‌کنیم و پاسخی نمی‌گیرم، احساس تنهایی می‌کنم.»

۲. پیش از نتیجه‌گیری، سؤال بپرسید.

اگر رفتار همسرتان شما را ناراحت کرده است، به‌جای فرض‌کردن نیت او، درباره آنچه اتفاق افتاده سؤال کنید.

۳. به فاصله‌گرفتن، معنای قطعی ندهید.

سکوت همسر لزوماً به معنای بی‌علاقگی نیست. درعین‌حال، نیاز به فاصله باید با احترام به نیاز طرف مقابل برای گفت‌وگو همراه باشد.

۴. برای گفت‌وگوهای دشوار زمان مشخص کنید.

اگر یکی از شما به زمان نیاز دارد تا آرام شود، درباره زمان بازگشت به گفت‌وگو توافق کنید تا مسئله برای مدت نامشخصی معلق نماند.

۵. در صورت تکرار چرخه تعارض، کمک تخصصی بگیرید.

اگر اختلاف‌ها مرتب تکرار می‌شوند، صمیمیت کاهش یافته یا گفت‌وگوها به سرزنش و کناره‌گیری ختم می‌شوند، مراجعه به متخصص واجد صلاحیت می‌تواند به شناخت بهتر مشکل و انتخاب مداخله مناسب کمک کند.

جمع‌بندی

دلبستگی ناایمن می‌تواند بر نحوه تجربه صمیمیت، اعتماد، حمایت عاطفی و مواجهه با تعارضات زناشویی اثر بگذارد. ترس از طردشدن، نیاز مکرر به اطمینان و کناره‌گیری عاطفی ممکن است چرخه‌هایی ایجاد کنند که حل اختلاف را دشوارتر می‌سازند.

بااین‌حال، شناخت این الگوها فرصتی برای تغییر فراهم می‌کند. زوج‌ها می‌توانند با تقویت مهارت‌های ارتباطی، شناخت هیجان‌های خود و در صورت نیاز، بهره‌گیری از زوج‌درمانی، شیوه‌های سازنده‌تری برای مدیریت اختلافات بیاموزند.

رابطه سالم، رابطه‌ای بدون اختلاف نیست؛ رابطه‌ای است که در آن دو نفر بتوانند حتی هنگام اختلاف، احساسات و نیازهای یکدیگر را بهتر درک کنند.

⸻

معرفی خدمات تخصصی زوج‌درمانی

دکتر اشکان شفیعی، زوج‌درمانگر در کلینیک روان‌شناسی اتاق سبز در شرق تهران، در زمینه مسائل مرتبط با روابط زوجین و مشکلات زناشویی معرفی می‌شود.

برای دریافت اطلاعات درباره خدمات مشاوره و زوج‌درمانی، می‌توانید از طریق راه‌های ارتباطی کلینیک روان‌شناسی اتاق سبز پیگیری کنید

09210169709