تحلیل رفتار متقابل (Transactional Analysis :TA) یک نظریه روانشناسی رایج و یک مدل بهبود دهنده برای برقراری ارتباط است. آیا تا به حال در شرایط مختلف چیزی گفتهاید که بعداً از بیان آن پشیمان شوید؟ یا در یک موقعیت بحرانی رفتار غیرمنطقیای از خود نشان داده باشید و اکنون دلتان بخواهد آن روند را تغییر دهید؟ در این مطلب توضیح میدهیم تحلیل رفتار متقابل یا TA چیست و به بازدارنده ها در آن اشاره میکنیم. همچنین چند مثال ساده آوردهایم تا توضیح دهیم چگونه میتوان به کمک نظریه تحلیل رفتار متقابل ارتباط موثر برقرار کنید.
حدود ۶۰ سال قبل، روانشناس، دکتر اریک برن (Eric Berne) تحلیل رفتار متقابل را مطرح کرد و اظهار کرد که بسیاری از روابط بینفردی ما ناشی از رفتارهای آموختهشدهی ریشهای است که اغلب در کودکی و خردسالی آموختهایم. این رفتارها میتوانند علت اصلی تعارضات ارتباطی در خانه و محل کار باشند.
او نظریه تحلیل رفتار متقابل را ارائه کرد که نشان میدهد ما به رویارویی، مدیریت و اقتدار از طریق یکی از سه حالت منِ والد، منِ بالغ و منِ کودک واکنش نشان میدهیم. او همچنین عقیده داشت که کلید همیشگی موفقیت در انواع معاملات و روابط کاری و بینفردی، در «حالت ایگوی بالغ» (adult ego-state) است. معنی ایگو به تعریف هر فرد از خودش و شناختی که از خود به عنوان یک انسان دارد بر میگردد و به همین خاطر ایگوی هر فرد میتواند با دیگری متفاوت باشد.
یا به بیان دیگر ایگو بخشی از ذهن انسان است که بین خودآگاه و ناخودآگاه سیر میکند و مسئول سنجش هویت و واقعیت پیرامون ماست. همچنین بازدارنده ها نیز در تحلیل رفتار متقابل میتواند فرد را از انجام برخی کارها یا رفتار و تجربهی احساساتی خاص بازدارد.
به گفته برن، هر مکالمهای نوعی معامله است. یک نفر تعامل را آغاز میکند و دیگری پاسخ میدهد. هنگامی که هر دو طرف از حالتهای ایگوی مکمل (Complementary Ego) صحبت میکنند، ارتباط بین آن دو نفر روان و مؤثر است. با این حال، اگر ارتباط متقاطع شود و یک یا هر دو نفر به حالت تضاد ایگو (Clashing Ego) درگیر شوند، نتیجه آن درگیری یا آسیب دیدن روابط است.
تحلیل رفتار متقابل اریک برن به ما کمک میکند تا حالات ایگوی موجود در هر تعامل را شناسایی کنیم تا بتوانیم اقدامات لازم را برای ایجاد ارتباط سازنده انجام دهیم. در ادامه دکتر اریک برن در دهه ۶۰ نظریه تحلیل رفتار متقابل را ایجاد کرد که به درک و بهبود روشهای ارتباطی افراد کمک کرد. تحلیل رفتار متقابل TA دربارهی علت رفتارهای افراد در موقعیتهای متفاوت اطلاعات عمیق و دقیقی را ارائه میدهد. حالت والد، کودک و بالغ، انواع روابط در نظریه تحلیل رفتار متقابل اریک برن هستند.
اقای دکتر اشکان شفیعی روانشناس و رواندرمانگر کلینیک اتاق سبز واقع در شرق تهران
روانکاو/مشاور فردی/خانواده/کودک نوجوان/زوج درمانی/درمان اختلالات افسردگی اضطراب و…