*اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، باید از جنبههای بیولوژیکی، روانشناختی و عملیاتی به موضوع نگاه کرد. این مقاله به گونهای تنظیم شده که هم برای مطالعه تخصصی و هم برای آگاهی عمومی (مراجعهکنندگان کلینیک شما) مناسب باشد.
—
# اختلال استرس پس از سانحه (PTSD): وقتی خاطره، زندانی میشود
همه ما پس از تجربه اتفاقات سخت (مانند تصادف، سوگ یا حادثه ناگهانی)، مدتی دچار اضطراب یا ترس میشویم. این واکنش طبیعی است. اما زمانی که این ترسها فراتر از زمان معمول رفته، با شدت غیرقابلکنترل ادامه مییابند و مانع از زندگی عادی میشوند، با اختلال استرس پس از سانحه (Post-Traumatic Stress Disorder) روبرو هستیم. در این اختلال، مغز و سیستم عصبی در حالت «هشدار دائمی» باقی میمانند، گویی حادثه هنوز در حال رخ دادن است.
—
### ۱. تعریف و مفهوم اصلی
PTSD یک اختلال روانی است که پس از تجربه یا مشاهده یک رویداد تکاندهنده، ترسناک یا تهدیدکننده برای جان (خود یا دیگران) ایجاد میشود. نکته کلیدی در این اختلال این است که سیستم پاسخ به استرس در بدن فرد، پس از رفع خطر، دوباره به حالت عادی باز نمیگردد و فرد در یک چرخه مداوم از ترس و واکنشهای فیزیولوژیک محبوس میشود.
—
### ۲. علائم و نشانههای اصلی (چهار دسته اصلی)
علائم PTSD معمولاً به چهار دسته تقسیم میشوند که ممکن است بلافاصله پس از حادثه یا ماهها بعد از آن ظاهر شوند:
#### الف) بازتجربه کردن (Intrusion)
این بخش، دردناکترین بخش اختلال است:
– فلشبک (Flashbacks): احساس اینکه فرد دوباره در حال تجربه کردن همان حادثه است.
– خاطرات ناخواسته: ورود ناگهانی و آزاردهنده تصاویر یا افکار مربوط به حادثه به ذهن.
– کابوسهای شبانه: خوابهای بسیار پرتنش و مرتبط با سانحه.
– واکنشهای جسمی شدید: ضربان قلب بالا یا تعریق شدید هنگام یادآوری حادثه.
#### ب) اجتناب (Avoidance)
فرد برای فرار از درد، سعی میکند هر چیزی را که یادآور حادثه است کنار بگذارد:
– اجتناب از مکانها، افراد یا فعالیتهایی که یادآور حادثه هستند.
– اجتناب از صحبت کردن یا فکر کردن درباره آنچه اتفاق افتاده است.
#### ج) تغییرات منفی در شناخت و خلقوخو (Negative Alterations)
تغییر در نگاه فرد به خود، جهان و دیگران:
– فراموشی بخشهایی از حادثه: ناتوانی در یادآوری جزئیات مهم سانحه (دفاع روانی).
– نگرشهای منفی: جملاتی مثل “من بد هستم” یا “هیچکس قابل اعتماد نیست”.
– بیتفاوتی عاطفی:* احساس پوچی، ناتوانی در تجربه احساسات مثبت (مانند عشق یا شادی) و انزوای اجتماعی.
#### د) برانگیختگی و واکنشپذیری بیش از حد (Hyperarousal)سیستم عصبی همیشه در حالت آمادهباش جنگ یا گریز است:
تهران، نارمک، میدان هفتحوض، خیابان رضوان غربی، جنب سونسنتر، پلاک ۱۰، واحد ۵
